Emma Lesuis

versperslogo_liggend

De enige resterende Afrikaanse kolonie is de Westelijke Sahara. Dit woestijngebied werd vanaf 1884 door de Spanjaarden gekoloniseerd. Anno 2013 wordt er volgens het Internationaal Gerechtshof nog twee derde van het gebied bezet door Marokko. Maar volgens de Marokkaanse overheid hoorde de Westelijke Sahara al bij het land voordat de Spanjaarden het overnamen. 

Nog tijdens de Spaanse bezetting werd vanuit de inheemse bevolking (de sahrawi) de onafhankelijkheidsbeweging Front Polisario opgericht. Marokko eiste echter het ‘bezette land’ terug en in 1975 organiseerde koning Hassan II de groene mars: Er werden 350.000 Marokkanen naar de Westelijke Sahara gestuurd om druk uit te oefenen op de Spanjaarden. Het werkte. De Spanjaarden vertrokken, mede doordat Franco op sterven lag en ze de sahrawi’s niet meer in bedwang konden houden.

Zodra Spanje zich had teruggetrokken, namen Mauritanië en Marokko de Westelijke Sahara over en riep Polisario met steun van Algerije de SADR uit: de Saharaanse Arabische Democratische Republiek. Met als gevolg dat Hassan II opriep tot het bouwen van de Marokkaanse barrière (een inmiddels 2.720 kilometer lange muur), die het Marokkaans grondgebied moest beschermen. Door de steun van Algerije aan Polisario werden de grenzen tussen Marokko en Algerije gesloten en nog altijd zijn Marokko en Algerije, zacht gezegd, geen goede vrienden.

Mohamed El Biraoui is student economie en woont in Rabat. Hij is geboren in een vluchtelingenkamp nabij Tindouf, in Algerije. Dit is de plek waar zijn ouders elkaar leerden kennen. De plek waar zijn vader meestreed met Polisario tegen de Marokkaanse bezetting. Het is de plek waar zijn vader omkwam tijdens de oorlog. “Het verschil met de sahrawi’s uit het vluchtelingenkamp en de sahrawi’s in de Westelijke Sahara, is dat de meesten uit het vluchtelingenkamp niet terug willen zolang de Westelijke Sahara niet onafhankelijk is verklaard”, vertelt Mohamed.

Sinds de dag dat de SADR werd uitgeroepen, is de Westelijke Sahara-oorlog tussen Marokko en Polisario (het Mauritiaanse leger werd verslagen door het Polisarioleger) een feit. Pas in 1991 kwam er een staakt-het-vuren door tussenkomst van de Verenigde Naties en zou er een referendum komen dat tot op de dag van vandaag is uitgesteld. De SADR wordt tegenwoordig erkend door 47 lidstaten, waar geen enkel Europees of Noord-Amerikaans land deel van uitmaakt. Een belangrijke reden daarvoor is dat Marokko de grootste bondgenoot is in de Arabische wereld van landen als Frankrijk of de VS.

Verboden gespreksonderwerp
Waarom zoveel ophef om een woestijngebied? Het antwoord is kort maar krachtig: De Westelijke Sahara zit vol rijke grondstoffen als fosfaat, er wordt naarstig gezocht naar olie en aan de kust doen visrederijen goede zaken. Marokko is voor Europa een belangrijke handelspartner en overheden en overheidsinstanties willen, om de goede verstandhouding met Marokko te behouden, zich liever niet inmengen met het conflict.

Onder de Marokkaanse bevolking is de Westelijke Sahara samen met ‘de koning’ en ‘religie’ één van de drie verboden onderwerpen. Ze dienen niet besproken te worden in het openbaar. De huidige koning Mohamed VI heeft de touwtjes in handen. Hij investeert veel geld in het Marokkaanse gedeelte van de Westelijke Sahara om zieltjes van de oorspronkelijke sahrawibevolking te winnen. Dat werkt. Vele Marokkanen zijn het dan ook eens met de koning: inderdaad, de Westelijke Sahara is ‘ons’ grondgebied gezien de geschiedenis.

Hoewel het conflict het oudste conflict is na het Israëlisch-Palestijns conflict, is het buiten Marokko een vrijwel onbesproken en zelfs een vergeten conflict. Dat lijkt mede te komen doordat het journalisten moeilijk wordt gemaakt om objectief over het conflict te berichten. Het is een zeer ingewikkelde zaak. Het gevolg is dat weinig mensen weten dat vele sahrawi’s noodgedwongen zijn gevlucht naar Mauritanië, Spanje, Marokko of Algerije. In Algerije bevinden zich 90.000 sahrawi’s, waarvan velen wonen in vluchtelingenkampen vlakbij de stad Tindouf. Zij streden ooit voor onafhankelijkheid, maar zitten nu vast in het midden van de woestijn. Ze hebben geen paspoort en weinig middelen. De wereld lijkt zich niet om hen te bekommeren. Hoewel de VN zich met de situatie bemoeit, het  lukt ze niet een oplossing te vinden voor dit ‘vergeten volk’.

Ook Mohamed’s moeder vluchtte, nadat haar man overleed, richting het Marokkaanse gedeelte van de Westelijke Sahara om een betere toekomst op te bouwen voor zichzelf en haar kinderen. Ze kreeg een Marokkaans paspoort en een ‘gewoon’ huis, want iedereen die terugkeerde naar Marokko werd welkom geheten door Hassan II. Een deel van Mohamed’s familie bleef achter in het vluchtelingenkamp en sindsdien heeft hij zijn halfbroer, halfzus en oma niet meer gezien. Mohamed heeft de wens om zijn oma te zien voordat ze overlijdt. Hij hoopt ooit nog eens een foto van zijn overleden vader te vinden.

Mohamed neemt een risico door openlijk te praten over het conflict, hij hamert erop dat hij ‘zijn verhaal’ kan vertellen en wil niet over de politiek praten. Hij vindt dat het tijd is om aandacht te schenken aan ‘zijn’ vergeten volk. Hoe het volgens hem komt dat ze ‘vergeten’ zijn? “Ik snap het ook niet. Waarom maakt niemand zich druk om deze mensen? Het is een politiek probleem, waar niemand zich mee wilt bemoeien, maar het feit blijft dat er mensen midden in de woestijn wonen die geen kant op kunnen.”

Door Emma Lesuis

Emma ging twee weken als ‚talentenpooler’ naar Marokko voor de journalistieke organisatie Beyond Your World Europe van LokaalMondiaal. Haar artikelen verschenen op verspers.nl, Metro en Reformatorisch Dagblad.